على زمانى قمشه اى

112

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

13 م و . . . به چاپ رسيده است . در زيج صابى ، صورت مفصّل اسامى شاهان آورده شده كه از بنو نصر شروع مىشود و تا سلسله‌هاى هخامنشى ، بطالسه ، حكومت روم و روم شرقى مىرسد ، سپس صورت اسامى خلفا تا خليفه المكتفى باللّه ( حك : 289 - 295 ه ) ادامه مىيابد . در اين زيج مطالبى از اين دست كه معمولا در عموم زيج‌ها آورده مىشود وجود دارد تابع‌هاى مثلثاتى ، تابع‌هاى راجع به هيئت ( از جمله جدول مطالع بروج براى عرض رقّه ، حرّان ، بغداد و مكه ) جدول مقادير ساعت‌هاى معوّجه ، جدول تعديل زمان ، حركت‌هاى ميانگين خورشيد و ماه و سيارات ، تعديل سيارات ، عرض سيارات ، مقام‌ها و رجوع‌هاى سيارات ، جدول اختلاف منظر مجسطى براى خورشيد و ماه در دايره ارتفاع و در اقاليم سبعه ، جدول‌هاى خسوف و كسوف و . . . آثار ديگر بتانى عبارت‌اند از كتاب « معرفة البروج فى ما بين ارباع الفلك » درباره نقاطى از دايرةالبروج كه در لحظه‌اى مفروض بر يكى از اوتاد چهارگانه منطبق نيستند . ( مثل اينكه ستاره مورد نظر داراى فلان عرض باشد ) . و كتاب « اربع مقالات فى احكام النجوم » كه شرحى است بر تترابيبلوس تأليف بطلميوس بر شاگردش به نام سورى ، كه علاوه بر بتانى چند تن ديگر آن را شرح كرده‌اند ، و آثار ديگر . « 1 » على بن رين طبرى ( م 310 ه ) فيلسوف ، هندسه‌دان ، رياضىدان و طبيب ، كنيه او ابو الحسن ، وى كاتب « مازيار بن قارن » بود و به دست معتصم عباسى قبول اسلام كرد ، و بدين‌وسيله

--> ( 1 ) . دانشنامه جهان اسلام ، ج 2 ، ص 224 ، ماده بتّانى .